Future bipolar tech

Vorig jaar rond deze tijd deed ik de LEON. Een leergang richting ervaringsdeskundigheid die ik volgde op het Saxion in Deventer. Voor mijn vrije keuze opdracht koos ik een onderwerp dat mij mateloos interesseert. Een interesse die naast (en gecombineerd met) de Stoïcijnse filosofie een thema is op dit blog: technologische ontwikkelingen in het kader van de bipolaire stoornis. Een jaar verder zou ik sommige dingen anders formuleren en/of benaderen. Deze opdracht heb ik er in een paar dagen doorheen gejaagd in een race tegen de klok. Ik sta erachter, sommige onderdelen hadden echter meer tijd en aandacht verdiend. Het cafeïne gemaskerd slaapgebrek druipt hier en daar van het wollig taalgebruik af. Toch wil ik het vrijwel onbewerkt hier plaatsen om een beeld te geven van mijn proces. Op deze uithoek van het internet heb ik alle tijd en ruimte om hier meer over te weten te komen en bevindingen te delen. Met name de ethische consequenties van de hieronder besproken technologieën vind ik interessant om meer over te leren. Daar kom ik ongetwijfeld op terug.

Midden in de natuur las ik met grote interesse welke rol technologie voor de mensheid kan gaan spelen en vice versa.

Tijdens een depressieve periode een aantal jaren geleden ben ik mij enorm gaan fascineren voor de technologische ontwikkelingen waar we ons in bevinden. Hoewel je iemand misschien zou afraden om in zo’n stemming bezig te laten gaan met existentiële thema’s zoals de geschiedenis en de toekomst van de mensheid, had ik daar juist heel veel steun aan. In die periode las ik een aantal boeken waarin even fascinerende als beklemmende toekomstscenario’s worden besproken. Maar ook niet heel vergezocht ook, als je die plaats in de geschiedenis van de mensheid. Midden in de natuur las ik met grote interesse welke rol technologie voor de mensheid kan gaan spelen en vice versa. Eenmaal uit die episode en na verdere verdieping in het onderwerp, heb ik besloten dat ik mij wil gaan bezighouden met technologie bij de bipolaire stoornis en welke rol dit kan spelen binnen ervaringsdeskundigheid.

Onderzoek

Er wordt veel onderzoek gedaan naar technologische toepassingen in de wereld van de bipolariteit en ik volg het met grote interesse. Persoonlijk heb ik positieve ervaringen met het gebruiken van behulpzame apps en het hanteren van een bepaald media dieet, waarin sociale media een kleine rol speelt. Tijdens en na mijn episodes heb ik kennis opgedaan en toegepast die ik graag met anderen wil delen. Binnen de rol als ervaringsdeskundige zie ik mogelijkheden om bewustwording van de impact van technologie op het herstelproces te vergroten, voordelen te benadrukken en besef van de mogelijke gevaren aan te moedigen. De ervaringsdeskundige kan een brug vormen tussen technologie en bipolariteit. Herstel kan hierdoor vanuit een andere hoek worden benaderd, rekening houdend met de voordelen en de nadelen van de nieuwe digitale ontwikkelingen.

Nieuwe technologie opent deuren die voorheen ondenkbaar waren op laagdrempelig individueel niveau.

Wie had 30 jaar geleden kunnen bedenken dat we in het begin van de 21e eeuw na 2007 bijna allemaal een slimme supercomputer met allerlei ingebouwde sensoren bij ons zouden dragen? Een handje vol futuristen misschien. De smartphone is niet weg te denken in ons leven. Nieuwe technologie opent deuren die voorheen ondenkbaar waren op laagdrempelig individueel niveau. Naast de techniek van de smartphone zijn er meer interessante ontwikkelingen gaande die een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan mensen die leven met bipolariteit. Hieronder bespreek ik recente bevindingen die aan de hand van hardware, software en sociale media in relatie staan tot de bipolaire stoornis.

De smartphone als slimme zelfmonitoring tool

Er zijn veel mogelijkheden bij het digitaal monitoren van bipolariteit door middel van de smartphone (Torous, 2016). Bij de bipolaire stoornis kunnen bepaalde gedragsuitingen of juist het ontbreken daarvan een indicatie zijn voor een mogelijke verstoring van stabiliteit. Door middel van het verzamelen en interpreteren van meta data, GPS, bewegingssensoren, voice data en de camera kunnen veranderingen in gedrag in kaart worden gebracht, zonder dat de gebruiker daar bewust van hoeft te zijn. De nodige privacygevoelige implicaties die dit met zich meebrengt ga ik in hoofdstuk drie behandelen. Hieronder ga ik een aantal mogelijkheden tot datavergaring bespreken aan de hand van technische mogelijkheden die momenteel in de meeste smartphones aanwezig zijn.

Analyse van het typegedrag

Er lijkt een correlatie te zijn tussen het typegedrag van de gebruiker en stemmingsomslagen (Zulueta, 2018). In deze studie is gedurende acht weken het aantal aanslagen op het ‘toetsenbord’ van de smartphone geregistreerd. Aan de hand van de vergaarde data kunnen verschillende modellen in bepaalde situaties een stemmingsomslag voorspellen afgeleid aan het gebruik van het toetsenbord. Er is aanvullend onderzoek nodig om deze correlatie hard te kunnen maken.

Analyse van bel en sms activiteit

In dit onderzoek is met behulp van MONARCA I system software automatisch data verzameld van de inkomende en uitgaande telefoongesprekken en daarnaast werden de tekstberichten in dit onderzoek ook gemonitord (Faurholt-Jepsen M. , 2015). Naast deze automatisch gegenereerde data vond er ook zelfmonitoring plaats bij de deelnemers. In de resultaten kwamen correlaties naar voren. De app die de verschillende communicatiestromen meet lijkt een veelbelovende elektronische biomarker te zijn om stemmingsomslagen te detecteren.

Automatische detectie van sociaal ritme

Communicatieverkeer zijn interessante datapunten om te meten, maar het kan nog veel verder dan gaan dat. In deze studie wordt gebruik gemaakt van een Social Rhythm Metric (SRM) met behulp van de accelerometer, de microfoon en de GPS van de smartphone (Abdullah, 2016). Hierdoor kon het gedrag en contextuele patronen van deelnemers worden geanalyseerd en kon data over bezochte locaties, afgelegde afstand, frequentie van gesprekken en juist het gebrek input van data iets vertellen over de (veranderende) gemoedstoestand van de deelnemer. Ook de resultaten van deze studie zijn veelbelovend en vormen een mooi uitgangspunt voor nader onderzoek.

Big data analyse

Deze term is hot, zoals dat zo mooi heet. Met een toereikend ethisch kader is deze nieuwe ontwikkeling op een positieve en constructieve wijze in te zetten. In dit onderzoek wordt een beeld geschetst over een nabije toekomst waarin het elektronische patiëntendossier kan worden verrijkt met actieve en passieve data van cliënten die kan worden verzameld met mobiele technologie (Monteith, 2016). Met koppelingen van meerdere systemen zoals financiële data en genetische informatie kunnen op den duur voorspellend modellen worden gemaakt die van toegevoegde waarde kunnen zijn voor behandelaars. Want een menselijk oordeel gekoppeld aan big data blijft wenselijk. Deze resultaten dragen bij aan een transformatie in het begrijpen en behandelen van de bipolaire stoornis. Er kleven veel mitsen en maren aan, maar het is zeker een interessante ontwikkeling. Eén die vermoedelijk onze levens drastisch gaan veranderen, in hoeverre dat niet al het geval is.

Stem analyse

Hierboven is de analyse van de kwantiteit van telefoongesprekken op de smartphone reeds besproken. Wat gebeurt als de kwaliteit van telefoongesprekken daaraan toe wordt gevoegd? In dit onderzoek is in combinatie met zelfmonitoring gekeken naar de frequentie en kenmerken van de stem bij de deelnemers (Faurholt-Jepsen, Voice analysis as an objective state marker in bipolar disorder. , 2016). De algoritmes die werden losgelaten op de data konden aan de hand van input van stabiele periodes berekenen in hoeverre iemand richting (hypo)manie of depressie leek te gaan. Met name aan (hypo)manische kant van het spectrum blijkt stemanalyse een waardevolle tool in combinatie met andersoortige input.

Smart watch

Momenteel zijn er meerdere digitale middelen op de markt die stemmingswisselingen bij mensen met bipolariteit elektronische kunnen monitoren. De smart watch lijkt een veelbelovend device waarmee biomarkers nog onbewuster kunnen worden geregistreerd dan bij de smartphone. Met name de hartslagsensor is een veelbelovend aspect van deze technologie die op laagdrempelige manier kan worden geïntegreerd in het dagelijks leven. Momenteel zijn er meerdere bedrijven bezig om met behulp van algoritmes deze technologie voor de consument beschikbaar te maken. We gaan vermoedelijk nog veel horen van deze ontwikkeling.

Virtual reality

Een andere ontwikkeling op het gebied van hardware waar veel van verwacht wordt is virtual reality. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is de bril waarin je kan worden ondergedompeld in een andere werkelijk in ontwikkeling. In de afgelopen jaren zijn de verwachtingen rondom dit medium alleen maar hoger geworden en heeft de industrie moeite om deze in te lossen. Vooral in de gamesector wordt er veel van virtual reality verwacht. De techniek leent zich echter voor veel meer toepassingen dan louter vermaak. Zo kan het als een tool worden ingezet bij chirurgen tijdens een complexe operatie en is het te gebruiken als middel om zelfcompassie te vergroten bij mensen die te maken hebben met veel zelfkritiek en daardoor gevoelig zijn voor depressie (Falconer, 2018). In dit onderzoek belichamen de participanten twee verschillende virtuele karakters, terwijl ze immersed zijn in een digitale wereld binnen het montuur van de virtual reality bril. Zelfcompassie kon worden vergroot en zelfkritiek verkleind. Dit werd bewerkstelligd door vanuit een virtueel lichaam een huilend kind met compassie te benaderen. Even later kon men zichzelf terugzien vanuit het verdrietige kind en de compassie ervaren die ze kort daarvoor uitoefenden op het kind in de digitale wereld. Deze digitale behandeling voor depressie resulteerde in een significantie daling van zelfkritiek en de daarbij gepaarde symptomen van depressie.

Sociale media

Het begon met een slimme student die meerdere nachten doorhaalde om code te schrijven voor een website waarop je een elektronisch studentenprofiel kon aanmaken. De website werd populair op de campus van Harvard en verspreide zich vanaf 2004 binnen een mum van tijd over de hele Verenigde Staten. Een aantal jaren zou de rest van de wereld volgen. Ik heb natuurlijk over Marck Zuckerberg en zijn Facebook. Inmiddels zijn andere populaire sociale mediakanalen Instagram en Whatsapp ook ingelijfd bij het invloedrijke bedrijf uit Silicon Valley. Binnen een tijdsbestek van vijftien jaar zijn we het met z’n allen hartstikke gewoon vinden om meerdere uren per dag bezig te zijn met onlinecommunicatie. Hoewel het best handig is om laagdrempelig te kunnen communiceren en een onlinenetwerk te op te bouwen, zijn er ook veel nadelen aan verbonden.

Mensen met een bipolaire stoornis, of andersoortige psychische aandoening, zijn een extra kwetsbare groep in het licht van deze technologische ontwikkelingen. Deze website heeft een aantal negatieve uitwerkingen van sociale media op een rij gezet, die met name bij depressie een rol spelen (Odiriguez-Cayro, 2018). Denk bijvoorbeeld aan het swipen door Instagram. Een constante stroom gemanipuleerde foto’s van mensen die hun leukste momenten delen, zoals vakanties en festivals, is niet bevorderlijk voor een kwetsbare geest. Op die manier krijg je in een depressieve stemming een versterkt vervormd beeld van de werkelijkheid. Als mens ben je van nature gewend om je te vergelijken met anderen. Het kan een negatieve uitwerking hebben als je alleen maar hoogtepunten van anderen voorbij ziet komen op je scherm. Dat zijn geen eerlijke vergelijkingen. Zo’n app is er dan ook nog eens op ingericht om je zo lang mogelijk engaged te houden, door in te spelen op de dopamine beloningen in je hersenen zoals dat ook het geval is bij gokkasten.

Bij (hypo)manie en pscyhose zijn er ook veelvuldig valkuilen waar je als patiënt in kan vallen. In het boek ‘Als Je Brein Je Bedriegt’ worden de gevaren van sociale media in de psychiatrie uitgebreid besproken (Paaij, 2018). Zo wordt er een beeld geschetst waarbij iemand zich laat verleiden om zich ongegeneerd buitensporig te uiten op sociale media, met alle gevolgen van dien. Als iets eenmaal is geplaatst kan het heel moeilijk zijn om dat ongedaan te maken. Nieuwe communicatievormen vragen om nieuw beleid in de GGZ. Buiten de behandeling om vraagt de aantrekkingskracht en de selectieve werkelijkheid van sociale media om extra verantwoordelijkheidsgevoel van mensen met bipolariteit.

De positieve kanten van sociale media mogen niet onbelicht worden. Er zijn vele voorbeelden te noemen van groepen op Facebook en verschillende internet fora waar lotgenoten elkaar treffen en steun vinden bij elkaars ervaringen. Platforms zoals Twitter en Youtube kunnen ook een gunstige informatieve functie hebben, waardoor iemand meer ziekte-inzicht kan krijgen of zich kan laten informeren over nieuwe ontwikkelingen rondom de bipolaire stoornis. Uit een onderzoek naar psychose gevoelige jongeren blijkt dat sociale media een belangrijke rol kunnen vervullen tijdens de zoektocht naar passende hulpverlening (Birnbaum, 2015). De onderzoekers adviseren zorginstellingen in te spelen op dit gegeven zodat in een vroeg stadium de juiste informatie voor handen is. Als je kijkt naar de online kanalen van Nederlandse GGZ-instellingen zie je dat dit ook al veelvuldig gebeurt.

Conclusie

Deze moderne tijd brengt mogelijkheden met zich mee die in het begin van deze eeuw nog ondenkbaar waren. Sinds de komst van de smartphone in 2007 zijn mensen met een bipolaire stoornis in staat om zichzelf te monitoren, zowel bewust als bewust. Uit onderzoek blijkt dat elektronische dataverzameling van stemmingswisseling door middel van de smartphone overeenkomt met symptomen van de aandoening die in een klinische omgeving kunnen worden vastgesteld (Faurholt-Jepsen, Electronic monitoring in bipolar disorder, 2018).

Met behulp van geavanceerde hardware en software in de zakcomputer kunnen een tal van markers worden geregistreerd die een mogelijke stemmingswisseling kunnen indiceren. De stem, het typegedrag, de locatie en dynamiek van het gebruik zijn potentiele indicatoren van een mogelijke stemmingsomslag. Laat hier algoritmes en big data op los en je hebt een schat aan informatie om gedragspatronen te duiden. In combinatie met zelfmonitoring lijkt dit een veelbelovende methode zijn die momenteel volop in ontwikkeling is om in de markt gezet te worden. Naast de smartphone zijn ook virtual reality en smart watches veelbelovende devices die bij kunnen dragen aan de behandeling van de patiënt.

Een andere technologische ontwikkeling die een grote impact kan hebben op iemand met een bipolaire stoornis is sociale media. Dit is een dubbelzijdig zwaard waarbij een grote verantwoordelijkheid en bewustzijn wordt gevraagd van de gebruiker om het in haar voordeel te laten werken. Tijdens episodes vraagt dit medium dan ook om betrokkenheid en een alerte houding van de omgeving om vervelende of zelfs desastreuze gevolgen te kunnen voorkomen. Technologische ontwikkelingen brengen vooruitgang en daarbij ook veel vragen met zich mee. Zoals bij alle grote ontwikkelingen zijn er voor- en nadelen en is het aan de mens om hier zo verantwoordelijk mee leren om te gaan.

Ruben Eijsink

bronnen:

Abdullah. (2016). Automatic detection of social rhythms in bipolar disorder. Journal of the American Medical Informatics Association, 538-543.

Birnbaum. (2015). Role of social media and the Internet in pathways to care for adolescents and young adults with psychotic disorders and non-psychotic mood disorders. Early Intervention In Psychiatry, 290-295.

Falconer. (2018). Embodying self-compassion within virtual reality and its effects on patients with depression . BJ Psych Open, 74-80.

Faurholt-Jepsen. (2016). Voice analysis as an objective state marker in bipolar disorder. . Translational Psychiatry.

Faurholt-Jepsen. (2018). Electronic monitoring in bipolar disorder. Danish Medical Journal. Faurholt-Jepsen, M. (2015). Smartphone data as an electronic biomarker of illness activity in bipolar disorder. NCBI.

Monteith. (2016). Big data for bipolar disorder . International Journal for Bipolar Disorder.

Odiriguez-Cayro. (2018, september 22). 7 Social Media Habits That Can Be Harmful For YourMental Health, According To Experts. Opgehaald van Bustle: https://www.bustle.com/p/7-social-media-habits-that-can-be-harmful-for-your-mental-health-according-to-experts-11899513

Paaij. (2018). Als Je Brein Je Bedriegt. Amsterdam: Volt.

Torous, J. (2016). Bipolar disorder in the digital age: new tools for the same illness.International Journal of Bipolar Disorders.

Zulueta, J. (2018). Predicting Mood Disturbance Severity with Mobile Phone Keystroke Metadata: A BiAffect Digital Phenotyping Study. Journal of Medical Internet Research.


(foto’s gemaakt door mijzelf)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: