Eigen regie

Eigen regie voor de voor de patiënt. Een term die ik veelvuldig heb gehoord de afgelopen jaren in het GGZ landschap. Tijdens mijn opleiding voor ervaringsdeskundige, bij de vereniging voor leven met bipolariteit plusminus en in het werkveld. Wat wordt er eigenlijk mee bedoelt. Klopt het wel? Is eigen regie wel een wenselijk uitgangspunt voor een patiënt? Ik krijg de indruk dat het gaat om controle als er wordt gesproken over het terugkrijgen van de eigen regie. Waar heb je controle over?

Controle

De Stoïcijnse filosoof Epictetus heeft veel gesproken over controle. Volgens de overlevering heeft hij nooit geschreven. Geboren als slaaf in een rijk gezin rond het jaar 50 na Christus werd hij samen met Seneca en Marcus Aurelius één van de belangrijkste Stoïcijnse filosofen. Marcus Aurelius beschouwde zichzelf ook als leerling van hem. Na zijn vrijlating stichtte Epictetus zijn eigen school in Rome. In het jaar 89 verbande keizer Domitianus alle wijsgeren in Rome, waarna hij in West-Griekenland terechtkwam en daar wederom een school opende. De lessen van Epictetus zijn bewaard gebleven dankzij een student die zijn notities zorgvuldig heeft opgeschreven. Deze zijn in het Engels uitgegeven onder de naam ‘Discourses’. Een uittreksel van deze colleges zijn bekend geworden onder de naam Encheiridion. Dit laat zich vrij vertalen naar ‘Zakboekje’. Het boekje was destijds een bestseller en heeft de afgelopen millennia behoorlijk wat invloed gehad. In de kerk en eeuwen later bij niet de minste denkers als Spinoza, Descartes en Kant. 

Het zakboekje begint met misschien wel het belangrijkste principe dat Epictetus heeft nagelaten. Het was van grote invloed op de neo-Stoicijnse school die rond de jaartelling floreerde. Ik heb het over de scheiding van controle. De openingspassage luidt als volgt:

Al wat bestaat is in twee categorieën te verdelen: de ene valt binnen ons bereik, de andere niet. Zaken als opvattingen en neiging, verlangens, en afkeer, kortom alles waarin wij een actieve rol hebben, vallen erbinnen, maar ons lichaam, bezit, reputatie en positie – dus alles wat niet ons eigen werk is – vallen erbuiten. De eerste groep is van nature vrij en wordt door niets of niemand gehinderd of aan banden gelegd; maar wat buiten ons bereik valt, bezit geen eigen kracht, is slaafs, belemmerd en steeds van anderen afhankelijk.

– Epictetus, Zakboekje, 1

Dit gedachtengoed van Epictetus heeft zich ook verspreid in de vorm van een gedichtje die ik vanuit verschillende religieuze hoeken weleens voorbij zie komen. Ik heb het ook uitgeprint in een behandelkamer op mijn werk aan getroffen. Het is een manier van leven die bekend is, maar niet makkelijk is om toe te passen. Dat elke dag proberen is een manier van leven.

“Geef me de moed om te veranderen wat ik kan veranderen. Geef me de wijsheid om te accepteren wat ik niet kan veranderen. Geef me het inzicht om het verschil tussen beide te zien”

– Franciscus van Assisi

Lekke band

Het idee om zoveel mogelijk invloed uit te oefenen op hetgeen waar je invloed op hebt spreekt mij erg aan. Het heeft mij geleerd om zo goed mogelijk de rol te spelen die ik op dat moment heb toebedeeld gekregen of heb eigen gemaakt. Ik zal een praktisch voorbeeld geven. 

In 2015 ging ik werken als fietskoerier. Ik zag het als een tijdelijk baantje. De maanden sinds het behalen van mijn HBO-diploma was ik aan het tellen. Het werden jaren. Soms zat ik uren achtereen op de fiets waarbij ik in onvrede leefde met mijn identiteit. Mijn dagelijks leven. Hoewel ik het tof werk vond, leefde ik in het idee dat ik eigenlijk iets anders zou moeten doen dat beter zou betalen. Ik leefde vaak in iets dat buiten mijn controle lag. Als ik dan een lekke band kreeg bevestigde dat mijn ondermaatse leven en schoot ik vol in de stress. Ik was fietskoerier en wist nauwelijks hoe je een band moest verwisselen. Ik wilde van leven wisselen.

Simplel, niet makkelijk

Het toepassen van de scheiding van controle klinkt simpel. Makkelijk is het niet. Na verloop van tijd ben ik mij meer gaan richten op wat ik kan zelf kan doen om stressvolle situaties te voorkomen. Ik heb leren accepteren dat mijn leven er op dat moment nou eenmaal zo uitzag. Dat het een fase was en dat ik mij verder kon ontwikkelen. Ik leerde hoe je een bandje kan verwisselen en investeerde in benodigdheden voor pech onderweg. Kortom ik verzamelde tools om mijn rol in in het leven, in de maatschappij, beter te kunnen vertolken. Voortaan zag ik een lekke band met vertrouwen tegemoet. Tegenslag als manier om verder te komen.

De Stoïcijnen zeggen: richt je op de taak voor handen. Accepteer je rol. Dit betekent niet dat je die niet hoeft te veranderen en dat je niet in aanmerking zou kunnen komen voor een andere rol. Je moet ervoor werken. Dat gaat makkelijker als je jezelf niet tegenwerkt en jezelf niet voor de gek houdt met de illusie van controle op externe factoren.

Als patiënt kun je niet zomaar je eigen regie terugkrijgen. Die regie bestaat niet. Het is zinvoller om te bepalen waar je invloed op hebt. Meer inspraak op de behandeling en afspraken is natuurlijk prima, als dat met regie wordt bedoeld. Daarin ben je afhankelijk van anderen. Afhankelijk van een zorgsysteem. Daar heb je geen invloed op. Dat is een kwestie van accepteren. De meeste controle ligt in je eigen proces. Hoe je dagelijks met behulp van gewoontes stapje voor stapje je personage vorm kan geven. 

Ruben Eijsink

(omslag foto: Fugazi – ‘The argument’ (Dischord, 2001)/ overige foto’s door mijzelf)

2 gedachten over “Eigen regie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: