Memento Mori

Aan de Zuiderval, een verbinding tussen het centrum van Enschede en de snelweg, ligt een braakliggend terrein. Het is klaar om bebouwd te worden. Natuurlijk heeft het project een eigentijdse hippe naam. Termen  als ‘kwartier’ en ‘stadshof’ worden gebruikt om te prikkelen.

Niet zo heel lang geleden was die dorre lap grond een voedingsbodem voor underground cultuur. Er stond een verlaten autospuiterij. Het werd een vrijplaats voor kunst. Bands speelden er zelfs letterlijk onder het niveau van het grondoppervlak in een ruimte waar voorheen vierwielers werden voorzien van een nieuwe laklaag. Die plek was bekend als ‘The Loch’. Krasserige muziek werd er gemaakt. Met gevoel dat mag schuren. Ik kwam er graag en heb er een aantal keren mogen spelen. Zag er bands die ik anders nooit had leren kennen.

Eén van die bands was SandlotKids uit Duitsland. Helaas kwam ik vlak na het uitklinken van de laatste noot de loods binnen. All I got was a t-shirt.. Het ontwerp sprak mij erg aan. Ik heb het nu als achtergrond op mijn laptop. Het herinnert mij op een positieve manier aan de dood. Gedenk te sterven zeiden de Stoïcijnen. Memento Mori.

De dood is niet per se een prettig iets om aan te denken. Desalniettemin is het een krachtig gegeven om het leven in het nu te kunnen veranderen. Het betekent per slot van een rekening een deadline. Dat zet aan tot denken. Tot actie. Of tegenreactie. Het is maar net in welk licht de schaduw van het leven gezien kan worden.

Destructief

Tijdens een depressieve episode een aantal jaren geleden worstelde ik met suïcidale gedachten. Nieuw was het niet. In mijn puberteit heb ik een aantal zelfmoordpogingen gedaan gedurende zware episodes. Na mijn ontslag in de jeugdpsychiatrie in 2004 ging ik er niet vanuit dat zulke destructieve denkpatronen terug zouden kunnen komen. Niets minder bleek waar zo’n 12 jaar later. Denken aan de dood werd een bondgenoot. Op een perverse manier ging ik mijn stoffelijke afwezigheid romantiseren. Iets waar ik niet trots op was. Het was op dat moment mijn coping strategie, om die term te gebruiken. Had even niks beters voor handen. Onwillig werd het mijn bondgenoot. Dat het niet goed voor mij was werd snel duidelijk. Als ik ging fantaseren over de dood werd ik emotioneel en kon ik zelfs tranen niet bedwingen. Sprak er met niemand over destijds. Iets wat je juist bespreekbaar moet maken.

Ik ging dagdromen over hoe mensen mijn teksten en muziek zouden aantreffen. Hoe jammer het wel niet zou zijn dat ik er niet meer was. Gedomineerd door een verziekt ego overvoedt met zelfmedelijden. Het zou mijn naargeestige manier zijn om de wereld een hak te zetten vanuit wanhoop. Er zat zoveel moois in het vat, maar het heeft niet zo mogen zijn… Dat tegenstrijdige idee heeft mij van jongs af aan al gefascineerd op een vreemde manier. Iets moois dat niet kan zijn.

In een periode van mentale crisis nam dit extreme vormen aan. Als een amateur Ian Curtis was ik de dood aan het verheerlijken en probeerde het tot kunst te verheffen. Andersom lijkt mij toch beter. Zoals Nietzsche zei: “Zonder kunst gaan we dood aan de werkelijkheid.”

Dit is een niet constructieve manier van denken aan de dood. Het voedt het ego met gif. Denken aan sterven kan ook helpend zijn. Het kan aansporen tot goede actie. De Stoïcijnen spraken hier uitgebreid over. Een greep:

Don’t behave as if you’re destined to live forever. What’s fated hangs over you. As long as you live and while you can, become good now.”

— Marcus Aurelius, Meditations, 4.17

“Let us prepare our minds as if we’d come to the very end of life. Let us postpone nothing. Let us balance life’s book each day…. The one who puts the finishing touches on their lives each day is never short of time.”

Seneca, Moral letters, 101.7b-8a

Keep death and exile before your eyes each day, along with everything that seems terrible—by doing so, you’ll never have a base thought nor will you have excessive desire.”

Epictetus, Enchiridion, 21

Constructief

Ik heb aan den levende lijve mogen ondervinden dat de dood niet iets is om antwoorden in te vinden. Denken aan de dood als toevluchtsoord leidt tot meer lijden. Hoe moeilijk het ook kan zijn om dit in te zien als je middenin zo’n negatieve spiraal zit. 

Het gegeven van eindigheid laat zich beter lenen als hulpmiddel. Om vragen te stellen. Als herinnering dat het leven nu plaats vindt en dat je daar dankbaar voor kan zijn. Wat wil en kan je doen op korte en lange termijn? Wat ga je daarvoor laten? Hoe kan het anders? Een deadline schept helderheid. Futurist Kevin Kelly heeft dit mooi verwoord in een lijst met ongevraagd advies die hij onlangs deelde op zijn 68’e verjaardag.

“Always demand a deadline. A deadline weeds out the extraneous and the ordinary. It prevents you from trying to make it perfect, so you have to make it different. Different is better.”

Pennywise

Een aantal albums waren erg belangrijk voor mij tijdens opnames tussen 2002 en 2004 in de jeugdpsychiatrie. De langspeler ‘About Time’ van Pennywise is er daar absoluut één van. In een afgesloten plek ver van huis deed het mij beseffen wat ik op dat moment kon doen om de situatie iets lichter te maken. Begeleid door power chords weekten de aangekoekte depressieve gedachten los.

Hey / Get outta my way
I got a lot more living to do before my Judgment day

Pennywise – Not Far Away (About Time, Epitaph 1995)

Elke vrijdag fiets ik door Enschede. Vergezeld door een iPod shuffle die al lang niet meer is ververst. Voorzien van een verzameling muziek waar ik prima mee uit de voeten kan. ‘About Time’ staat er ook op. 

Als ik met gierende gitaren in mijn oren langs de Zuiderval fiets waar ooit ‘The Loch’ een bruisende plek was, bedenk ik hoe vet optredens eigenlijk wel niet zijn. Hoe ze de werkelijkheid levendiger maken. Ik krijg zin om te spelen. Zin om meer te leven.

Ruben Eijsink

Denk je aan zelfmoord? Praat erover. Bel 0900-0113 of chat via 113.nl 24/7 open, anoniem en vertrouwelijk. Online therapie of coaching, zelfhulp of -testen.


Bronnen:
The Daily Stoic (Ryan Holiday & Stephen Hanselman, profile books 2016)
– artwork van een Sandlotkids t-shirt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: